‘De Vergissing’ schetst beeld koloniale oorlog in Indonesië

21-03-2019

'Adieu Indië', het toneelstuk over het onvermijdelijke afscheid van 'Ons Indië' , krijgt een vervolg. Het theatergezelschap Het Portret Spreekt werkt op dit moment aan de voorstelling 'De Vergissing' die eind maart en in april in Muzee Scheveningen wordt uitgevoerd. De 92-jarige Han Ponneker schreef het stuk dat speelt tussen 1945 en 1950. Het is de periode waarin Soekarno de Republiek Indonesia had uitgeroepen, waarop de Nederlandse regering 120.000 dienstplichtige militairen stuurde om de onafhankelijkheid de kop in te drukken met twee zogenoemde Politionele Acties.

Lang is er gezwegen over deze oorlog die vijf jaar duurde. Is de tijd nu rijp om er een stuk aan te wijden? "De tijd is zeer rijp," klinkt Ponneker stellig. "Dat blijkt wel uit het feit dat de Rijksoverheid heeft besloten om enkele miljoenen beschikbaar te stellen voor onderzoek, ook naar de excessen."

Het Portret Spreekt
De samenwerking met Het Portret Spreekt ontstond door 'stom toeval', vertelt de auteur. Tijdens het succesvolle 'Adieu Indië' merkte het theatergezelschap dat bezoekers nieuwsgierig waren naar wat er daarna gebeurde. Tijd voor een vervolg, meende men. Op dat moment meldde Ponneker zich met 'De Vergissing'. Het stuk wordt nu bewerkt tot een leesversie door actrice/regisseuse Gepke Witteveen in wie de auteur 'alle vertrouwen heeft'. Zij regisseert ook de voorstelling, waarvan het thema 'geld, wraak, oorlogsmisdaad en uiteindelijk capitulatie is', aldus Han Ponneker.

Eigen onderzoek
De oud-journalist en amateurhistoricus heeft zelf de periode in Indonesië niet meegemaakt. Hij was in 1946 negentien jaar, behoorde wel tot de militaire lichting, maar werd afgekeurd. "Ik was nog niet hersteld van de gevolgen van de bezetting. Mijn vrienden en buurjongens gingen wel. Na drie jaar keerde een x-aantal terug; sommigen misten een arm of een been. Aanvankelijk spraken ze niet over hun ervaringen. In de loop der jaren kwam er weleens iets naar buiten. Soms was het een hartenkreet, bijvoorbeeld 'mijn eerste man kreeg een kogel en dan wil jij wel knallen'." Ponneker raakte steeds meer geïnteresseerd. "Ik ben boeken gaan verzamelen, later digitaal materiaal. In het stuk heb ik ook verwerkt wat ik in eigen vriendenkring heb gehoord en wat ik in brieven van jongens heb gelezen."

Kort samengevat de inhoud van 'De Vergissing'
Na aankomst van de militairen zijn toeschouwers getuige van gevechten die vanuit het commandocentrum worden gevoerd. Er zijn scènes van kankerende soldaten die, ver van huis, gevangen zitten in plichten en mannen die zojuist hun slapie hebben verloren die op een trekbom was gestapt. Een planter die terugkeert naar zijn oude plantage heeft problemen met een baas van het Binnenlands Bestuur en heeft tevens te maken met een onbeantwoorde liefde. Dit in tegenstelling tot die van soldaat De Reth. Hij krijgt een leuke relatie met een lid van het Vrouwen Hulpkorps. Ponneker: "Op de achtergrond speelt het hypocriete streven van de Nederlandse regering, verdeeld in kabinet en parlement. Het volk was verdeeld: 52 procent was voor. De bevolking wist niet wat er in Indië leefde. De Indische mens werd eenvoudig gehouden, hij zou tevreden zijn met een handje rijst en een visje. Dat was een leugen."

Kapitein Westerling
Ook verschijnt de omstreden kapitein Westerling in beeld. Hij kreeg destijds van de Nederlandse regering een blanco volmacht om de opstand neer te slaan. De schrijver benadrukt dat hij niets heeft verzonnen voor 'De Vergissing'. "Alles is echt gebeurd. Behalve één ding: in mijn stuk wordt de oorlogsmisdadiger Westerling wél aangeklaagd." De voorstelling is op 29 maart en op 14 april te zien in Muzee Scheveningen, de thuisbasis van Het Portret Spreekt. In het stuk spelen Albertine de Kanter, Linda Möller, Casper van Bohemen, Robert Rosier, Joop Keesmaat en Roelant Radier.

Hersenschim
De auteur wil graag kwijt dat er ook te lachen valt om 'De Vergissing'. "En het stuk is voor de huidige generatie die deze episode niet kent, goed te volgen." Voor Han Ponneker blijft het militair ingrijpen destijds van Nederland in Indonesië een onbegrijpelijke beslissing. "Een verarmd land heeft ten koste van miljarden guldens een legermacht op de been gebracht voor een hersenschim. Het koloniale tijdperk was voorbij. Je jaagt iets na waarvan je van te voren kúnt weten dat het fout zal gaan."

'De Vergissing', voorstellingen in Muzee Scheveningen op vrijdag 29 maart, aanvang 20.00 en op zondagmiddag 14 april om 16.00 uur.

Kaarten te verkrijgen via de website: www.muzeescheveningen.nl  of bij de kassa van Muzee Scheveningen, Neptunusstraat 92, telefoon (070) 3500830.
Zie ook:
www.hetportretspreekt.nl/