Lichtvoetig theaterstuk over rebelse Belle van Zuylen

11-10-2019

Edda Holm, voorzitster van het Genootschap Belle van Zuylen, vertelt zo beeldend dat je een tafereel meteen voor je ziet. Neem haar verhaal over de 'nep Frans sprekende' deftige Haagse dames uit de voorstelling 'La Noble' die binnenkort is te zien. De rebelse adellijke Belle van Zuylen, een Nederlandse uit de achttiende eeuw die in het Frans schrijft en die componeert, brengt met haar gedrag ontsteltenis teweeg bij dit groepje: 'Ze slaat haar ogen niet eens neer. Ze doet maar.' Edda Holm: "Belle zit daar niet mee. Zij vindt hun gesprekken slaapverwekkend en moet er soms spontaan van gapen. Belle gaat dwars tegen alles in, is onconventioneel en heeft vrijheid hoog in het vaandel staan, júist voor vrouwen."

'La Noble of de kunst om een schone edelvrouwe te zijn'
Edda Holm is groot fan van Belle van Zuylen. Zoveel is wel duidelijk. Ze wordt nog enthousiaster als ze praat over het toneelstuk 'La Noble of de kunst om een schone edelvrouwe te zijn', dat op 19 en 20 oktober in Première Parterre wordt opgevoerd. Dit 'lichtvoetige theaterstuk' is gemaakt in opdracht van het Genootschap. Het is gebaseerd op Le Noble, het eerste boek dat Belle van Zuylen - pseudoniem van Isabella Agneta Elisabeth van Tuyll van Serooskerken - schreef. Daarin verzet baron d'Arnonville, die zeer hecht aan zijn oud adellijke afkomst, zich hevig als zijn dochter Julie verliefd wordt op Valaincourt, die de nieuwe adel vertegenwoordigt. Eva Mathijssen heeft 'het verhaal met zedelijke strekking' bewerkt voor het toneel en gesitueerd in Belles tijd. Ze nam hiervoor als uitgangspunt 'De Edelman' in de vertaling van Rosalien van Witsen. 'Het boek 'Le Noble' is een satire op Belles eigen milieu. Haar boze vader haalde het onmiddellijk uit de handel. Een tevreden Edda Holm: "Daar zijn een paar exemplaren aan ontsnapt. Eén ligt er nu in de Koninklijke Bibliotheek op een expositie over bijzondere vrouwen."

Cast
Carlijn van Ramshorst, Joop Keesmaat, Linda Møller en Max Douw vertolken de personages in de luchtige voorstelling die op 1 december ook in Muzee Scheveningen is te zien. Naast acteren zingt Douw in het stuk op eigen tekst en muziek. De kostuums zijn ontworpen door Louis de Leeuwe. Edda Holm prijst zijn ontwerpen. En alle eer voor Gepke Witteveen die de algehele regie voert: "Zij is de drijvende kracht achter alles." Om tijdsbestekken en plekken te overbruggen wordt gewerkt met PowerPoint. Er is ook gefilmd in Slot Zuylen. Daar wordt zeer waarschijnlijk volgend jaar het stuk - gemaakt ter ere van het 45-jarig bestaan van het Genootschap - in de tuin opgevoerd.

Klik op een foto voor een uitvergroting

                                   foto's: Ton Bongers                                  

Belle was onconventioneel, vertelde Edda Holm al. Hoezeer, blijkt wel uit haar geheime briefwisseling met David-Louis Constant d'Hermenches. "Hij was achttien jaar ouder, getrouwd en een notoire rokkenjager. Hun correspondentie is heel open en vertrouwelijk. En erotisch; ze laat merken dat haar hormonen werken. De twee zijn dol op elkaar, zijn zielsmaatjes. Hij heeft respect voor haar schrijven en vindt zelfs dat zij beter schrijft dan Voltaire." Belle van Zuylen voerde correspondentie met meerdere mannen. "Ze wisselden van gedachten. Je zou het een achttiende-eeuwse debatingclub kunnen noemen. Er was altijd hoor en wederhoor."

Edda Holm heeft overigens ook een aandeel in de voorstelling. Zij bewerkte 'Pauvre Agneau', een liedje over een herder die een herderinnetje verleidt. Belle schreef hiervoor tekst en muziek.

Oeuvres Complètes
De voorzitster van het Genootschap heeft zich tot doel gesteld om Belle van Zuylen 'over het voetlicht te brengen'. "Ze is bekend maar nog niet zó bekend. Ik raak steeds meer onder de indruk van haar lef. Ze heeft bijvoorbeeld Lodewijk de XVI de les gelezen. Hij moest niet zoveel drinken. Drink water! De koning zou na het lezen van haar verhaal, van wijn naar water zijn overgestapt." De in 1987 overleden uitgever Geert van Oorschot was al evenzeer in de ban van Belle van Zuylen, ook bekend onder haar getrouwde naam Isabelle de Charrière. Hij gaf in tien delen haar Oeuvres Complètes uit. 'Voor een vrouw die men liefheeft behoort men elk faillissement te riskeren,' meende hij.
Maar de veelzijdige Belle verdient veel meer aandacht dan zij tot nu toe heeft gekregen, is de stellige overtuiging van Edda Holm: "Zij heeft romans en novellen geschreven, theaterstukken, opera's, politieke pamfletten en essays. Eén BBC-film over haar leven en ze staat op de rol."

'La Noble of de kunst om een schone edelvrouwe te zijn', zaterdag 19 en zondag 20 oktober, Première Parterre, Groot Hertoginnelaan 62, aanvang 14.00 uur.