STAB-deskundigen voor rechtbank vaak houvast bij technische kwesties

15-04-2018

Wat slechts weinigen weten: In Den Haag zetelen veertig deskundigen op het gebied van omgevingsrecht - water, lucht en bodem - die aan rechters zulke belangwekkende adviezen geven dat die vaak ook doorwerken in de maatschappij. Hun raadgevingen hebben daarmee invloed op overheden, burgers en het bedrijfsleven. De veertig zijn verbonden aan de STAB, voluit de Stichting Advisering, Bestuursrechtspraak van Milieu en Ruimtelijke Ordening geheten. Steeds meer rechters maken gebruik van de kennis van de STAB, die wordt gesubsidieerd door de overheid.
Veel Nederlanders zijn nauwelijks op de hoogte van het bestaan van dit fenomeen. Directeur Sascha Dalen Gilhuijs reageert: "We hebben daar ook nooit actie voor ondernomen. De reden is dat we erg gericht zijn op ons werk; daar hebben we al genoeg aan. We zouden het wel leuk vinden om bij de burger bekend te zijn." Ze voegt er meteen aan toe: "Maar alleen de rechter is bevoegd om de STAB in te schakelen. Partijen mogen wel aan rechters vragen om ons in te zetten. Het is dan aan de rechter of dat gebeurt of niet; de rechter beslist."

Windturbines

Hoe de STAB te werk gaat, illustreert ze met een voorbeeld. "Neem windturbines," zegt ze. "De overheid vindt die belangrijk vanwege de duurzaamheid. Maar als die in jouw achtertuin dreigen te komen, wil je bezwaar maken. De klachten kunnen bijvoorbeeld zijn: ze maken lawaai, doden vogels of ze veroorzaken slagschaduw."
"Burgers", zo vervolgt Sascha, "verweren zich en huren een eigen deskundige in. Die probeert om de onderbouwing van het besluit van bijvoorbeeld een gemeente onderuit te halen. Dat kan ertoe leiden dat de zaak voor de rechter komt. Maar er kleven heel veel aspecten aan zo'n zaak, die vaak zo technisch zijn dat de rechter de STAB inschakelt. De STAB onderzoekt de feiten die door partijen zijn aangevoerd en wij beoordelen de feiten in een juridisch kader. Dat klinkt formeel, maar het is wat het is. Wij gaan na of bijvoorbeeld de geluidhinder voldoet aan de wettelijke norm en zeggen niet of er wel of niet sprake is van lawaai. Als deskundigen gaan we nooit op de stoel van de rechter zitten. De rechter beslist."

'Onkreukbaar'

'Onpartijdig', 'onafhankelijk' en 'onkreukbaar'. Deze woorden vallen geregeld tijdens het gesprek. Directeur Dalen Gilhuijs: "Wij zijn volstrekt neutraal." Daarom ook haar waarschuwing aan degenen die hoge verwachtingen hebben wanneer de rechter de stichting inschakelt. "Wij snappen best dat mensen kunnen denken: 'nu komt de STAB erbij en krijgen wij gelijk'. Maar dat is wel een risico. Wij zijn altijd gericht op de feiten." En: "Men kan niet blij zijn met onze uitkomst , de toegevoegde waarde is dat partijen zich gehoord én serieus genomen voelen. Voor het accepteren van de uitkomst helpt dat."
Tot 2009 was de STAB, zoals directeur Dalen Gilhuijs zegt, 'de hofleverancier' van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. Dit is de hoogste bestuursrechter van Nederland. "In 2010 is ook de bevoegdheid van rechtbanken ontstaan om dit soort zaken te doen. De rechtbanken konden daardoor ook ons inschakelen. Nu werken we dertig procent voor de Raad van State en zeventig procent voor de rechtbanken, echt een verschuiving dus. Vroeger adviseerden we de rechter alleen schriftelijk, nu mogen we vaak op een zitting komen om toelichting te geven."

De kennis van de veertig STAB-deskundigen bestrijkt een breed terrein. Om iets te noemen: ammoniakuitstoot, fijnstof, straling en bodemvervuiling. Op haar eerste dag als directeur in oktober 2016 kreeg Sascha een advies op haar bureau over 'luchtwassers'. "Ik moest dat ondertekenen, maar had nog nooit van luchtwassers gehoord en heb het de adviseur gevraagd." Nu weet ze: "Bij luchtwassers gaat het om filters, die gebruikt worden in stallen waar uitstoot is van gevaarlijke stoffen." Haar kennis is inmiddels fors bijgespijkerd. "Ik ben meteen op cursus gegaan en snap nu de context van het vakgebied."
Ze voelt zich duidelijk op haar plek. Belangrijke opdracht voor haar was de naamsbekendheid van de STAB te vergroten bij rechters. Haar vorige banen waren een aanbeveling. Na haar studie recht werkte zij van 1994 tot 2010 bij de rechtspraak en het Openbaar Ministerie in diverse beleids- en managementfuncties. Vanaf 2010 was zij directeur van de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak, de vakvereniging voor rechters en officieren van justitie. "Alles wat ik in die banen heb geleerd, kan ik toepassen bij de STAB." Toen zij aantrad als directeur had de stichting overigens een moeizame periode doorgemaakt. "Er was soms te weinig werk voor de STAB, de rechtbanken wisten ons nog niet allemaal te vinden. Maar ook de crisis hielp niet mee; er werd minder gebouwd en er waren minder zaken die voor de rechter kwamen. Vandaar de opdracht de naamsbekendheid te vergroten."

Uitgebrande caravan

En terugkomend op het werk van de deskundigen: "Hun taak is om feiten en omstandigheden in kaart te brengen. Je gaat namens rechters naar de locatie waar de zaak zich afspeelt om hen goed te kunnen informeren." Voordat een onderzoek ter plaatse begint, wordt eerst het dossier gelezen. Onlangs ging dat om een zomerhuisje dat volgens de belanghebbende moest blijven bestaan. "Dan kom je daar en zie je een uitgebrande caravan. Maar de STAB is heel neutraal. In het rapport aan de rechter schrijven we bij de foto 'het zomerhuisje treft u hierbij aan'. De rechter ziet dan die uitgebrande caravan. Wij vinden er niets van. De STAB stelt het slechts vast."
De directeur spreekt met bewondering over de deskundigheid van de medewerkers. "Ze zijn briljant en hebben zoveel liefde voor hun vak. Ik word er heel blij van dat ik met zulke geweldige mensen mag werken. Een van de collega's bijvoorbeeld gaat tijdens zijn vakanties in het buitenland langs vuilverbrandingsovens . Hij kent iedere moer en bout. Daarmee zie je de gedrevenheid en vakkennis. Het zit in zijn genen."

Informatie:
www.stab.nl